In het wetenschappelijk tijdschrift Science werd op 7 januari een artikel geplaats over de evolutie van de mens. Daarin wordt een poging gedaan ongeveer 773 duizend jaar oude fossiele resten van mensen te plaatsen binnen de menselijke stamboom. De fossielen -een kaak, meerdere tanden en ruggenwervels- zijn gevonden in Marokko. De wetenschappers proberen de fossielen toe te schrijven aan een mensensoort, maar komen er niet goed uit. Er zijn kenmerken die duiden op een verwantschap met een vroege Europese mens, Homo antecessor, waarover wel is gezegd dat die de directe voorouders geweest kunnen zijn van moderne mensen, de Europese neanderthalers en de Aziatische Denisova-mensen. Ook de ouderdom van de fossielen wijst in die richting. Mocht dat juist zijn dan zouden moderne mensen, de enig overgebleven soort Homo sapiens, Euraziatische wortels hebben. De wetenschappers vinden echter dat de eigenschappen van de fossielen niet zozeer duiden op een verwantschap met Homo antecessor, maar eerder op vroege vormen van moderne mensen. Omdat de fossielen gevonden zijn in Marokko zou dat een sterke aanwijzing kunnen zijn dat de moderne mens Afrikaanse wortels moet hebben. Wil je het zelf lezen? Klik dan op https://doi.org/10.1038/s41586-025-09914-y. Het artikel is eigenlijk heel vaag. Er is niet echt een conclusie. Enerzijds de ouderdom, anderzijds de eigenschappen en de vindplaats, misschien toch Afrikaanse wortels? Waar komt deze onduidelijkheid of misschien zelfs wel verwarring vandaan?
Veel te veel soorten in de stamboom van de mens
Het ligt niet aan de fossielen. Ouderdom, vindplaats en eigenschappen, deze feiten zijn allemaal wetenschappelijk verantwoord glashelder vastgesteld en vastgelegd in het artikel. De duiding ervan wordt alleen ernstig bemoeilijkt door het onderscheid dat de wetenschap maakt in veel te veel soorten in onze evolutionaire stamboom. Afhankelijk van de voorkeur van de schrijver kan dat oplopen tot wel 25 soorten in onze 7 miljoen jaar lange geschiedenis. In het artikel, dat uitsluitend de laatste miljoen jaar beslaat, komen er maar liefst 8 langs. Dat is nogal wat en dat is problematisch.
Waarom is dat problematisch?
In de eerste plaats omdat voor iedere soort het soortvormingsproces moet worden beschreven. Soorten zijn er namelijk niet zomaar. Zoals Darwin ons leerde zijn ze ontstaan en dat is vaak een langdurig proces. Bij dieren met een lange generatietijd zoals bij ons kan dat wel honderdduizenden jaren duren. Nog geen enkele wetenschapper heeft een poging gedaan het soortvormingsproces dat tot die 8 genoemde soorten moet leiden nader uit te werken. Let wel, 8 soorten met een soortvormingstijd van enkele honderdduizenden jaren per soort in 1 miljoen jaar! Dat kan eigenlijk niet en zou zeer bijzonder zijn. Dat alleen al maakt de onderscheiden soorten in hoge mate speculatief. Ten tweede is het zo dat er binnen al die soorten een lijn gevonden moet worden die uiteindelijk uitmondt in Homo sapiens. Dat is vaak lastig want de fossielen in de menselijke lijn verschillen meestal een beetje van elkaar op tal van punten. Dit bemoeilijkt het toeschrijven aan een soort ernstig of maakt het arbitrair. In veel gevallen is het misschien wel onmogelijk. Bovendien en ten derde worden sterk op elkaar lijkende fossielen uit de laatste miljoen jaar op zeer uiteenlopende plaatsen gevonden. Dat kan er gemakkelijk toe leiden dat totaal verkeerde conclusies worden getrokken over de regio van onze oorsprong. In het artikel zien we dit in de genoemde mogelijkheid van een Euraziatische oorsprong van de moderne mens.
Laat het denken kantelen
Deze zeer serieuze problemen verdwijnen als sneeuw voor de zon als we ons niet bij elk fossiel blindstaren op een nieuwe soort maar gaan denken in populaties binnen een soort. Populaties die op verschillende plaatsen leven en onder invloed van plaatselijke omstandigheden en seksuele voorkeuren in de loop van de evolutie licht van elkaar gaan verschillen, maar nog gewoon tot één en dezelfde soort gerekend moeten worden. Populaties die kunnen floreren, lange tijd kunnen bestaan en zich kunnen verspreiden, maar ook in kunnen storten of verdwijnen. De wetenschap zou zich moeten verplichten alleen van soorten te mogen spreken als het soortvormingsproces helder kan worden geduid en zolang dat niet kan van populaties uit te gaan. Dit is echter niet het geval.
400.000 GENERATIES
In het boek 400.000 GENERATIES doe ik dat heel nadrukkelijk wel. Dat is niet voor niets, de biologische logica dwingt je daartoe. In 400.000 GENERATIES kun je lezen dat verreweg de meeste fossielen uit de afgelopen 3 miljoen jaar moeten worden toegeschreven aan verschillende populaties van één en dezelfde soort mens die in die 3 miljoen jaar geleden in Afrika is ontstaan. Het soortvormingsproces dat daar verantwoordelijk voor wordt tot in detail beschreven. Dit geldt ook voor de latere graduele ontwikkeling overal ter wereld tot de vorm die wij nu elke dag om ons heen ontmoeten. Een gevolg van die redenering is dat de neanderthalers soortgenoten van ons waren. Er is overtuigende genetisch bewijs voor de juistheid van deze stelling. Over dat laatste is de wetenschap het eens. Toch heeft dat bij wetenschappers en in de pers nog niet geleidt tot bijstelling van het beeld. Neanderthalers worden nog steeds officieel als een andere soort genoemd. Dat dit kan verbijstert mij telkens weer. Wetenschap hoort op basis van nieuwe feiten vooruit te gaan. Maar als het over de evolutie van de mens gaat blijkt dat toch heel moeilijk. Dat is een van de redenen dat 400.000 GENERATIES een heel belangrijk boek is.
Reageren
Heb je vragen of opmerkingen? Stel ze via het contactformulier op de website. Elke vraag of opmerking is welkom en je krijgt altijd antwoord. Benieuwd naar andere blogs? Bekijk de blogpagina en lees ze allemaal.
Bestel 400.000 GENERATIES eenvoudig via de knop hieronder. Voor slechts €19,50.
400.000 GENERATIES. Het verhaal van ons allemaal.