Recensie in Civis Mundi

In deze blog besteed ik aandacht aan de recensie die Toon van Eijk vorige maand plaatste in het online tijdschrift voor sociale filosofie en cultuur Civis Mundi. Je vindt het op deze website en ook op die van het tijdschrift: https://toon-van-eijk.nl/wp-content/uploads/2026/06/Van-Eijk.-Commentaar-op-Dick-Slagter-2020.-400.000-Generaties.-De-evolutie-van-de-mens-volledig-en-sluitend-verklaard.pdf

Waarom besteed ik hier aandacht aan? Dat doe ik omdat Toon van Eijk de eerste recensent is die raakvlakken ziet met de filosofie. Daar heeft hij groot gelijk in en ik ben blij verheugd dat iemand dit eindelijk ziet. Die raakvlakken zijn er namelijk legio, maar ze liggen niet zo voor de hand. Ik heb 400.000 GENERATIES dan ook niet geschreven vanuit een filosofisch perspectief. Mijn vertrekpunt was de biologie en dat benadruk ik vele malen in de tekst. Dat verhindert echter niet dat naarmate de reconstructie van de evolutie van de mens vordert wel degelijk raakvlakken met de filosofie ontstaan. Hoe kan het ook anders? Het boek gaat over hoe een aap mens geworden is en dan is het onvermijdelijk dat onderweg onderwerpen worden behandeld waarover filosofen zich in de afgelopen 2.500 jaar gebogen hebben. Gezien onze evolutie van 7 miljoen jaar trouwens een minuscuul tijdvakje.

Materialistisch wereldbeeld

Toon van Eijk constateert onder meer dat ik veronderstel dat materie onze werkelijkheid vormt. Dat is correct en hij is de eerste die het ziet, maar daar ging ik tijdens het schrijven helemaal niet van uit. Ik raakte daar pas van overtuigd toen het klaar was. Hoe kan dat? Dat kan omdat de biologie altijd mijn uitgangspunt is geweest en de biologie is in de kern volkomen materieel. Ga maar na. Onze zintuigen zijn gevormd uit materie en zijn afgestemd op materiele signalen uit de omgeving, zoals fotonen voor onze ogen, trillingen in de lucht voor onze oren, moleculen voor onze neus. Die zijn langs materiele weg geëvolueerd, door geleidelijke veranderingen in het genenpakket, en genen zijn materiele dingen. Je kunt ze zien, ontleden, veranderen en doorgeven aan het nageslacht. Zo is alles wat in de natuur wordt aangetroffen in de kern materieel. Dat is er dan ook de oorzaak van dat biologie een exacte wetenschap is. Als biologie een exacte in de materie gewortelde wetenschap is dan betekent dat dus ook dat de mens en alles wat hem mens maakt een materiele basis heeft, want mensen zijn heel gewone biologische verschijnselen. Dat mensen de verschijnselen die ze ervaren maar wat graag mystificeren wil nog niet zeggen dat die mystificaties een kern van waarheid zouden moeten bevatten. Daar moet je goede gronden voor hebben en eerlijk gezegd heb ik die nog nooit aangetroffen.

Ouderwets filosoferen

De Griekse filosofen uit de oudheid staan symbool voor de filosofie als vakgebied. Van professor E.J. Dijksterhuis’ boek De mechanisering van het wereldbeeld heb ik geleerd dat die oude Grieken niet veel op hadden met de realiteit die elke dag tot hen kwam via de zintuigen. Zo vond Plato dat de concrete wereld voor onze neus niet zo werkelijk was als de abstracte begrippenwereld in ons hoofd. Verder hadden de Grieken nauwelijks behoefte om hun filosofische bouwwerken te toetsen aan de werkelijkheid. Zij vertoefden graag in de ijle atmosfeer van hun denkwereld en in de vele eeuwen na hen is dat in de westerse wereld om uiteenlopende redenen tot ongeveer het jaar 1.500 zo gebleven. Zo werden oude onjuiste denkbeelden door een hele stoet geleerden eeuwenlang herkauwd zonder dat de werkelijkheid er ook maar een greintje begrijpelijker door werd.

Wetenschap is anders

In de wetenschap kan dat niet. Daar draait het zeker om theorie, maar die moet wel helpen de werkelijkheid zoals we die waarnemen te begrijpen. Daartoe moeten theorieën getoetst worden met feiten uit de werkelijkheid. Klopt er dan iets niet, dan is er iets fout gegaan en moet kritisch worden onderzocht hoe dat zit. Net zolang totdat theorie en werkelijkheid met elkaar in overeenstemming zijn. Als dat punt is bereikt staat nog immer niets vast, want in beton gebeitelde waarheden bestaan niet in de wetenschap. Alles mag altijd kritisch worden bevraagd en als er feiten opdoemen die niet passen bij de theorie is dat reden om een en ander kritisch te onderzoeken. Eigenlijk een heel eenvoudige waarheid, maar de wetenschappelijke praktijk is moeilijk.

400.000 GENERATIES is anders

In 400.000 GENERATIES kies ik heel nadrukkelijk voor die moeilijke wetenschappelijke benadering. Het is een gevolg van mijn kijk op de biologie dat groeide naarmate ik met het boek vorderde. Ik besteed in dat boek dan ook heel nadrukkelijk aandacht aan de evolutietheorie en de wetenschappelijke criteria die daaruit volgen om de reconstructie van onze evolutie te beoordelen op haar merites. Door bovendien de reconstructie van de grond af heel zorgvuldig steen voor steen op te bouwen, kon ik volstrekt nieuwe wegen inslaan. Het resultaat voldoet aan alle criteria. Zou dat niet zo zijn, dan had ik het niet gepubliceerd. Maar hij slaagde volledig en staat als een huis. Dat maakt het boek de enige reconstructie ooit gemaakt die volledig en juist mag worden genoemd. Zoals Toon van Eijk schreef in zijn recensie: interessant, relevant en het verdient meer aandacht. Eindelijk iemand die dat ziet!

Reageren

Heb je vragen of opmerkingen? Stel ze via het contactformulier op de website. Elke vraag of opmerking is welkom en je krijgt altijd antwoord. Benieuwd naar andere blogs? Bekijk de blogpagina en lees ze allemaal. 

Bestel 400.000 GENERATIES eenvoudig via de knop hieronder. Voor slechts €19,50.

400.000 GENERATIES. Het verhaal van ons allemaal.